हेटौंडा । राज्यको पहुँचभन्दा बाहिर रहेका सहयोगअपेक्षारत समुदायलाई मूलधारमा ल्याउन समाजसेवीहरूको भूमिका दिनप्रतिदिन महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ। विशेषगरी मानसिक स्वास्थ्य, लागुऔषध तथा मादक पदार्थ दुर्व्यसन नियन्त्रण, पुनर्स्थापना र युवा सशक्तिकरणका क्षेत्रमा उनीहरूले राज्य र समुदायबीच प्रभावकारी सेतुको रूपमा काम गरिरहेका छन्।
यही सन्दर्भमा समाजसेवी शौजन क्षेत्री डिसिले यी संवेदनशील क्षेत्रमा सक्रिय योगदान दिँदै आएका छन्। उनले मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी जनचेतना अभिवृद्धि, दुर्व्यसनमा परेका व्यक्तिहरूको उद्धार तथा पुनर्स्थापना, र युवाहरूलाई सकारात्मक मार्गतर्फ डोर्याउने विविध कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएका छन्।
यद्यपि, यी प्रयासहरूबीच चुनौतीहरू पनि कम छैनन्। ग्रामीण तथा पिछडिएका समुदायमा मानसिक स्वास्थ्यप्रति अझै पर्याप्त चेतनाको अभाव छ, जसका कारण धेरै व्यक्तिहरू समयमै उपचार सेवामा पहुँच पाउन सकेका छैनन्। साथै, लागुऔषध र मादक पदार्थको सहज उपलब्धता, बेरोजगारी, पारिवारिक विखण्डन तथा गलत संगतले युवाहरू दुर्व्यसनतर्फ आकर्षित हुने क्रम बढ्दो छ।
पुनर्स्थापना केन्द्र सञ्चालनमा समेत विभिन्न समस्या देखिएका छन्। पर्याप्त स्रोतसाधनको अभाव, दक्ष जनशक्तिको कमी, र दीर्घकालीन पुनर्स्थापना कार्यक्रमको अभावले उपचारपछि पुनः पुरानै अवस्थामा फर्किने जोखिम उच्च रहन्छ। यसका साथै, समाजमा अझै पनि दुर्व्यसन र मानसिक स्वास्थ्यप्रति नकारात्मक धारणा (स्टिग्मा) कायम रहेकाले प्रभावित व्यक्तिहरू खुलेर सहयोग लिन हिच्किचाउने अवस्था छ।
समाजसेवी शौजन क्षेत्री डिसिका अनुसार यी समस्याहरू समाधान गर्न एकपक्षीय प्रयास पर्याप्त हुँदैन। राज्य, स्थानीय तह, समुदाय र समाजसेवीबीच समन्वय र सहकार्य अपरिहार्य छ।
उनले सञ्चालन गरेका कार्यक्रमहरू अन्तर्गत सचेतनामूलक अभियान, परामर्श सेवा, अन्तरक्रिया कार्यक्रम तथा पुनर्स्थापना केन्द्रमार्फत प्रभावित व्यक्तिहरूलाई नयाँ जीवन सुरु गर्न सहयोग प्रदान गरिँदै आएको छ। विशेषगरी युवालाई लक्षित गर्दै सीप विकास, आत्मविश्वास वृद्धि र सकारात्मक सोच विकासका कार्यक्रमहरू प्रभावकारी देखिएका छन्।
स्थानीय समुदायले पनि यी पहलहरूलाई सकारात्मक रूपमा लिएको छ। पुनर्स्थापनापछि सामान्य जीवनमा फर्किएका व्यक्तिहरूका उदाहरणहरूले अन्यलाई समेत प्रेरणा दिएका छन्। तथापि, दीर्घकालीन सफलता सुनिश्चित गर्न राज्यको स्पष्ट नीति, पर्याप्त लगानी र निरन्तर सहकार्य अपरिहार्य रहेको सरोकारवालाहरू बताउँछन्।
समग्रमा, समाजसेवी शौजन क्षेत्री डिसिले राज्य र सहयोगअपेक्षारत समुदायबीच पुलको रूपमा काम गर्दै मानसिक स्वास्थ्य सुधार, दुर्व्यसन नियन्त्रण र युवा सशक्तिकरणमा उल्लेखनीय योगदान दिइरहेका छन्। यस्ता प्रयासहरूलाई अझ प्रभावकारी बनाउन समस्या पहिचानसँगै समाधानमुखी सहकार्य आजको प्रमुख आवश्यकता बनेको छ।
(लेखक सौजन डिसि सिआन पुनर्स्थापना केन्द्रका संचालक हुन् ।)
